INTRUDUSAUN
Iha istoria umanidadi nian, iha momentu rua ne'ebé prégu ida sai sasin ba mudansa boot.
Primeiru, iha foho Kalvário, tinan rihun rua liu-ba. Mane ida, naran: Jezus Nazare, hetan préga iha liman no ain ba kruz. Mundu haree ne'e hanesan mate, lakon, no terus ho prégu. Maibé ba fiar Katóliku, prégu ne'e la'os lori mate de'it, maibé lori moris. Hosi kanek prégu nian mak nakloke odamatan salvasaun ba umanidade tomak.
Segundu, iha loron 30 de Agosto de 1999. Povu ki'ik ida iha lorosa'e nian, Povu Maubere, kaer prégu ki'ik ida hodi tu'u kuak suratahan iha referendum. Mundu haré ne'e hanesan asaun simples. Maibé ba Timorense, pregu ne'e la'os atu estraga surat de'it, maibé atu loke dalan ba libertasaun. Hosi kuak pregu nian mak nakloke odamatan ba ukun rasik-an no salvasaun nasional.
II. SIGNIFIKADU PRÉGU
Artigu badak ne'e hakarak halo komparasaun teolojia entre Prégu rua ne'e: Prégu iha Kruz no Prégu iha Referendu.
A. Prégu iha Kruz: Salvasaun hosi Leten
Teolojia hateten: Jezus nia mate la'os asidente. Maibé Nia rasik hili.
• Prégu nu'udar terus: Prégu hatudu terus, terus ne'ebé Jezus simu tan de'it hadomi ita. Nia liman ne'ebé kous ema moras, kuak tanba pregu. Nia ain ne'ebé la'o buka ema ne'ebé lakon, kuak tanba prégu.
• Prégu nu'udar domin: Bain-hira prégu tama iha isin, ran fakar. Ran ne'e mak folin-valor salvasaun nian. Hanesan Bíblia dehan: "Hosi Nia kanek sira ita hetan kura" (Isaias 53:5).
• Rezultadu: Mate lori moris. Kruz ne'ebé uluk sai símbolu tortura, ohin sai símbolu esperansa. Salvasaun mai hosi leten, hosi Maromak ba umanidadi tomak.
B. Prégu iha Referendu 30 de Agosto 1999: Nu'udar Salvasaun hosi Kraik
Sosiolojia no teolojia libertasaun hatete: Maromak servisu mós liu hosi istoria povu nian.
• Prégu nu'udar korajen: Iha tinan 24 nia laran, povu moris iha ta'uk, terus, no mate. Iha 30 de Agosto, maski iha ameasa boot hosi milisia, povu sai ho korajen. Kaer prégu ida la'os atu baku-kuak ema, maibé atu deside futuru rasik. Tu'u kuak ne'e mak aktu fiar nian.
• Prégu nu'udar sakrifisiu: Kuak iha suratahan ne'e selu ho ran-nakfar. Maizumenus rihun atus ida mate, labarik lakon, feto faluk, uma sunu. Sakrifisiu ne'e hanesan ho sakrifisiu Kruz nian. La iha libertasaun ne'ebé la selu ho ran.
• Rezultadu: Kuak ki'ik lori ukun boot.Hosi kuak suratahan ki'ik ida, moris nasaun ida: Timor-Leste. Salvasaun mai hosi kraik ba leten, hosi povu nia desizaun ba istoria mundu foun ida.
C. Komparasaun: Povu Maubere Nia Kruz no Glória
Prégu iha Kruz mak Jezus. Prégu iha Referendum mak Timor. Instrumentu mate nian Instrumentu votasaun.
Mane ida mate ba ema hotu; Povu tomak vota ba jerasaun hotu.
Ran fakar iha Kalvario Ran fakar iha Santa Cruz, Liquiçá, Suai, no fatin hotu Loron tolu hafoin moris-hi'as Tinan tolu hafoin, 20 de Maio 2002, moris-hi'as nu'udar nasaun: Salvasaun Espiritual Salvasaun Istoriku no Nasional.
Jesus nia Prégu lori salvasaun rohan laek. Povu Maubere nia Pregu lori salvasaun rai-nian. Rua ne'e la kontra malu. Tanba ukun rasik-an mós parte ida hosi Maromak nia planu salvasaun. Maromak hakarak ema moris livre, la'os moris hanesan atan.
Hosi ne'e ita bele dehan: Iha 30 de Agosto 1999, Maromak permite povu Timor sai hanesan sinal ida ba umanidadi hotu ne'ebé luta ba nia liberdadi, ba povu nia salvasaun. Hanesan Jezus tenke liu hosi kruz molok to'o iha glória, moris hias.
III. KONKLUZAUN
Prégu rua ne'e hanorin ita buat ida de'it: Salvasaun nunka mosu derepenti, ka tiba-tiba. Maibé liu hosi prosesu naruk: Selu ho matan-be'en no ran!. Ne'e duni:
"La iha salvasaun sein prégu. La iha glória sein kruz. La iha independensia sein sakrifisiu".
Jezus nia pregu iha kruz hatete mai ita: "Ha'u hadomi Ó to'o mate, atu Ó bele moris."
Povu Maubere nia pregu iha 30 de Agosto hatete mai Timor oan: "Ami hadomi rai ida ne'e to'o mate, atu ami nia oan sira bele moris livre."
Ohin loron, bain-hira ita kaer Rosario ne'ebé ita reza ho familia, ita tenke hanoin katak Rosario nia musan ida-idak simboliza prégu musan ne'ebé haterus Jezus ikus lori moris mai ita. No bain-hira ita selebra 30 de Agosto tinan-tinan, ita tenke hanoin katak tu'u kuak suratahan iha momentu ne'ebá hanesan kanek sagradu ida ne'ebé lori salvasaun.
Viva Kristu Redentor! Viva Povu Maubere! Viva Timor-Leste!

Comments
Post a Comment